Ieder jaar kun je bij Beholders een breed scala aan documentaires bekijken. Maar wie bepaalt eigenlijk welke films je wel en niet kunt zien tijdens ons festival? En vooral: hóé wordt dat bepaald? Dit jaar hadden we voor het eerst een viewing-team: een groep mensen die tientallen documentaires bekeken en daarover met elkaar in gesprek gingen. Ellen van Kempen, filmmaker en lid van het viewing-team, vertelt er meer over: “De vraag is niet: wat vind ik hiervan? Maar: wat gebéúrt hier?”

Beholders groeit hard. We professionaliseren en krijgen steeds meer naamsbekendheid. Waar onze programmeurs voorheen zelf op zoek moesten naar films, krijgen we inmiddels allerlei suggesties aangeleverd. Dit jaar hadden filmmakers daarom voor het eerst de mogelijkheid om hun documentaire via de website van Beholders in te dienen. De hoeveelheid ingediende films plus de suggesties die wij zelf meenemen vanuit andere documentairefestivals als IDFA of Docville, leidden tot een dusdanige hoeveelheid opties, dat onze programmeurs wel wat hulp konden gebruiken. Daarom hebben we het viewing-team in het leven geroepen.

Wat deden jullie precies met het viewing-team?
Ellen: “Het viewing-team heeft de programmeurs van Beholders geholpen bij het maken van hun keuzes voor het programma van dit jaar. Die keuzes maakten wij dus niet zelf, maar we gaven de programmeurs wel een goede basis mee. De groep bestond uit zo’n zeven of acht vrijwilligers met allerlei verschillende achtergronden, van makers tot film-addicts, aangevuld met enkele mensen van Beholders zelf. Het was een hele mooie mix van mensen. Een paar maanden lang, in de vroege lente van dit jaar, hebben we ons als viewing-team ondergedompeld in tientallen documentaires, waarover we vervolgens samen in gesprek gingen.”

Soms kreeg een documentaire allemaal negens, en was het tóch geen Beholders-film.

Hoe ben je zelf betrokken geraakt bij het viewing-team?
“Ik ken Beholders al heel lang; ik ben als maker vaker op Beholders geweest en ik ken de mensen achter het festival. Toen ik gevraagd werd voor het viewing-team, twijfelde ik eerst wel een beetje. Het was de bedoeling dat we zo’n 20 tot 25 documentaires zouden kijken, dat kost best wel wat tijd. En die tijd had ik niet echt… Maar ik was wél weer in de gelegenheid om allerlei films te kijken, hoe mooi is dat?! Dus ik heb het toch gedaan, en ik heb er zeker geen spijt van. Tijdens het kijken voelde ik weer hoe waardevol dat is, dat we verhalen blijven vertellen.”

Hoe pak je dat aan, een goede basis leggen voor de keuze van de programmeurs?
“Dat ging heel gestructureerd: we kregen een aantal punten mee waar we tijdens het kijken op moesten letten, zoals originaliteit, regie, cinematografie, muziek en meer. Dat waardeerden we met een aantal sterren. Daarnaast schreven we een kort stukje tekst over de documentaire: de eerste indruk, de sfeer, waar de film je pakte of juist niet… Een hele belangrijke vraag was ook: past deze film bij Beholders? Al deze informatie sloegen we online op in een screenlog, waarover we vervolgens met elkaar in gesprek gingen. Het grappige was: de meeste mensen werden bij iedere bijeenkomst enthousiaster en de omschrijvingen van de films werden steeds langer. We kregen echt de smaak te pakken!”

Hoe gingen de gesprekken die jullie voerden?
“Er waren natuurlijk de gewone, voor de hand liggende vragen, als: waarom geef jij een 6? En: voor wie denk je dat deze film geschikt is? Daarnaast kwamen we regelmatig verschillen tegen. Dat was soms moeilijk, maar het maakte het wel eerlijk. En het leverde vaak mooie discussies op, waarbij allerlei interessante vragen voorbij kwamen. Want: wat ís een film die bij Beholders past dan eigenlijk? Moet die cinematografisch een 10 zijn? Ik denk van niet. Ik denk dat het veel belangrijker is om te bekijken: roept een film iets op? Kunnen we hier een mooi programma aan koppelen met goede gasten? Is een film verrassend, kunnen we er samen over praten? Soms kreeg een documentaire allemaal negens, en was het tóch geen Beholders-film.”

Hoe loste je meningsverschillen binnen het viewing-team op?
“Vaak werd er dan gevraagd: wie wil deze film nog méér kijken? Want er waren dus kennelijk meer ogen nodig om een goed oordeel te kunnen vellen. Daarnaast was het goed om ons te realiseren dat de beleving in een bioscoopzaal met allemaal mensen echt een andere beleving is dan als je alleen achter je laptop zit. En dat het soms ook een momentopname was. Ik bedoel: je kijkt wel eens een documentaire na een hele werkdag, ’s avonds laat nog. Dat geeft een ander oordeel dan als je ’s morgens fris achter je laptop gaat zitten en dan een film aanzet.”

Een film moet uitnodigen om een thema van een andere kant te bezien. Hoe ongemakkelijk dat soms ook is.

Dat klinkt best als een uitdaging…
“Dat was het op sommige momenten ook! Wat ook interessant was, was dat we onze persoonlijke voorkeuren los moesten proberen te zien van de film. Er was bijvoorbeeld een documentaire die veel discussie opriep, omdat deze over bepaalde uitingsvormen van mannelijkheid gaat. Sommigen vonden het gewoon niet fijn om daarnaar te kijken en haakten af. Tegelijkertijd brengt juist dat onderwerp dus iets teweeg, waardoor het ontzettend waardevol kan zijn om daarover in gesprek te gaan. Je moet dan niet kijken: wat vind ik hiervan? Maar wat gebéúrt hier? Wat kan dit teweeg brengen? Kunst, en in dit geval documentaire, moet dat ook doen vind ik: het moet de maatschappij spiegelen. Het moet discussie oproepen en uitnodigen om een thema van een andere kant te bezien. Hoe ongemakkelijk dat soms ook is.”

“Wat overigens ook heel fijn was aan ons werk met het viewing-team, was dat de mensen van Beholders op basis van onze argumenten een goede onderbouwing konden geven naar filmmakers van wie de documentaire niet op Beholders vertoond wordt. Ik ben zelf filmmaker en ik weet hoe fijn het is als iemand met aandacht, respect en vol bewustzijn naar je film kijkt. Ook als die vervolgens niet geselecteerd wordt. Bovendien was het héél goed dat we buiten de standaard filmfestivalkaders mochten denken, zoals de eis dat de vertoning op een festival de première moet zijn. Dat maakt het aanbod veel breder en het is natuurlijk ook veel fijner voor makers. Een film is niet zomaar een film, maar een vehikel om elkaar beter te leren begrijpen. En dat is zó waardevol. We moeten vooral stimuleren dat makers verhalen blijven vertellen!”

Je hebt heel veel films gezien dus. Heb je een tip voor onze bezoekers?
“Ja, de documentaire Ice Grave. Een historisch verhaal, maar op zo’n creatieve manier verbeeld, dat je echt denkt dat je dáár bent, in die tijd. Het is een onderzoeksdocumentaire, maar ook zo’n enorm levendig verhaal, bijna een thriller… én een liefdesverhaal. Cinematografisch is het ok een parel. Een film waar zo veel in zit en waarvan ik denk: die had ík willen maken. Echt geniaal!”